Świeykowski (Świejkowski, Szwejkowski, Swiejkowski) Michał h. Trzaska (ok. 1764 — 1822), poseł na Sejm Wielki, targowiczanin.
Był synem Leonarda (zob.) i jego pierwszej żony, Justyny Anny (Joanny Justyny) z Orłowskich (zm. ok. 7 VIII 1769), córki Dominika i Zofii z Malinowskich, siostrzeńcem Wawrzyńca (zob.) i siostrzeńcem przyrodnim Jana Onufrego (zob.) Orłowskich. Miał dwóch braci: Ignacego, zmarłego w niemowlęctwie, i Jana Nepomucena (zob.) oraz cztery siostry: Zofię, wydaną za Stanisława Kostkę Cieleckiego, generała, Balbinę, żonę Adama Moszczeńskiego (zob.), Ludwikę, zamężną z jego bratem Ignacym Moszczeńskim, i Domicelę (Dominikę) (zm. 1793), niezamężną, a także troje przyrodniego rodzeństwa z drugiego małżeństwa ojca z Izabelą (zm. po r. 1822), córką Józefa Kajetana Dunina Karwickiego (zob. Karwicki Józef Kajetan): brata Adama Macieja, żonatego z Krystyną, córką Rocha Kossowskiego (zob.) oraz siostry: Helenę, żonę Teodora Dzierżka, i Annę, żonę Jakuba Malinowskiego. Bliższe informacje o rodzeństwie w biogramie ojca.
Ś. uczył się ze starszym bratem Janem Nepomucenem w Lublinie, zapewne w szkołach KEN; byli tam obaj w r. 1780 i na początku r. 1781, a od wiosny do końca lipca t.r. uczęszczali do Szkoły Wydziałowej KEN w Warszawie (mieszkali u ks. Adama Jakukiewicza i byli pod opieką korespondenta ojca, Walentego Gurskiego). Ś. dodatkowo pobierał lekcje gry na skrzypcach, tańca, jazdy konnej i fechtunku. W r. 1785 ojciec bezskutecznie próbował umieścić go w gabinecie Stanisława Augusta. Planowana wiosną 1786 zagraniczna podróż Ś-ego w towarzystwie eks-jezuity i znanego ekonomisty, ks. Michała Ossowskiego, kilkakrotnie przez niego odraczana, nie doszła do skutku. Ś. w czerwcu t.r. jeździł do Lublina, by dopilnować spraw ojca w Tryb. Głównym Kor.; w tym celu bywał tam z bratem Janem Nepomucenem także w l. 1787 i 1788. Prawdopodobnie był w r. 1786 na sejmiku deputackim podolskim, by wesprzeć kandydującego do deputacji starszego brata. W październiku t.r. obserwował obrady sejmu w Warszawie i próbował zdobyć protekcję dla ojca w jego sporze z kasztelanową wyszogrodzką Marianną Wykowską, wdową po Kazimierzu; widząc jednak siłę wspierającej ją partii dworskiej, zaskarżył tylko rezolucję Rady Nieustającej. W rodzinnym Szpikowie wiosną 1788 rejestrował szkody, poczynione podczas przemarszu wojsk rosyjskich za kordon austriacki, a w lipcu t.r. zabiegał o libertację tych dóbr oraz nadzorował wykonanie mapy majątków.
Dn. 10 X 1788 przybył Ś. z bratem Janem Nepomucenem do Warszawy na Sejm Wielki; obaj obserwowali obrady jako arbitrzy i przesyłali sprawozdania ojcu. Ś. został wyznaczony t.r. przez sejm do komisji do «wynalezienia ofiary z dóbr duchownych i świeckich» w pow. zwinogrodzkim. Z powodu nalegań ojca wrócił z bratem po 21 XI do Lublina; od marca 1789 uczestniczył w Winnicy w pracach komisji furażowej. Wszedł w skład powołanej na mocy konstytucji z 25 XI t.r. komisji cywilno-wojskowej bracławskiej i wiosną oraz latem 1790 zasiadał w jej komplecie w Bracławiu; pracował m.in. nad przydzielaniem rekrutów do Regimentu Pieszego im. Potockich. We wrześniu i październiku t.r. był ponownie ze starszym bratem w Lublinie, znów w sprawach ojca. Na sejmiku w Winnicy (16—19 XI) Ś. i jego szwagier I. Moszczeński zostali obrani posłami z woj. bracławskiego i weszli do podwojonego składu posłów Sejmu Wielkiego. W Warszawie Ś. zamieszkał przy ul. Elektoralnej i 16 XII przystąpił do konfederacji sejmowej. W Teatrze Narodowym oglądał „Powrót syna do domu” („Powrót posła”) Juliana Ursyna Niemcewicza, o czym donosił 18 I 1791 ojcu. Już 25 I t.r. zdołał zatamować aktywność izby poselskiej, sprzeciwiając się ograniczaniu prawa głosu na sejmikach tylko do szlachty płacącej podatki; wycofał się jednak przez wzgląd na marszałka Stanisława Małachowskiego i brak poparcia innych posłów bracławskich. Gdy 4 III rozważano sprawę utworzenia w woj. bracławskim czwartego sejmiku, Ś. jako przeciwnik «rozdrabniania sejmików» opuścił sesję prowincjonalną. Popierał projekt podatku skórowego, sądząc, że przyczyni się on do rozwoju krajowych garbarni. W tym miesiącu pisał do ojca, że król pruski swymi «szalbierstwami» omamił sejmujących, dzielił się też obawami, że jeśli mieszczanie otrzymają prawa «to wkrótce nad nami wygórują». Również w sprawie chłopskiej wykazywał postawę zachowawczą, dopuszczając jedynie dobrowolne uwolnienia z poddaństwa, a przestrzegając przed uwolnieniem powszechnym. Wezwany 12 IV przez króla, był w prywatnej rozmowie usilnie namawiany do wsparcia stronnictwa reformatorskiego, jednak nie zmienił orientacji. Podpisał 4 V (jako jedyny z posłów bracławskich) manifest przeciw „Ustawie Rządowej” i wkrótce po 10 V opuścił z bratem Warszawę. Z posłem podolskim Antonim Złotnickim, chorążym czerwonogrodzkim, i wujem przyrodnim Janem Onufrym Orłowskim mobilizował szlachtę przeciw Konstytucji 3 Maja.
Latem 1791 Ś. z bratem Janem Nepomucenem towarzyszyli ojcu w podróży do Karlsbadu; w drodze rozłączyli się z nim i udali do Wiednia, do Szczęsnego Potockiego. Ś. wrócił do Rzpltej zapewne wcześniej niż brat, gdyż wg Władysława Smoleńskiego uczestniczył jesienią t.r. w obradach Sejmu Wielkiego. Przed sejmikami w lutym 1792 wspierał opozycję wobec „Ustawy Rządowej”, a w kwietniu t.r. wybierał się na powtórne sejmiki elekcyjne sędziów ziemiańskich woj. podolskiego; zajmował się w tym czasie także sprawami gospodarczymi w Peczarze. Po wybuchu wojny z Rosją Stanisław August przypuszczalnie próbował powstrzymać Ś-ego przed akcesem do konfederacji targowickiej, dziękując mu w liście z 27 V za przywiązanie do ojczyzny. Ś. jednak towarzyszył bratu Janowi Nepomucenowi, który ze szwagrami Moszczeńskimi był współzałożycielem konfederacji, w jego działaniach na pograniczu polsko-rosyjskim i rozważał wstąpienie do wojska konfederackiego; ostatecznie podpisał z ojcem akces 31 VII w Dubnie i został konsyliarzem Generalności. Odtąd, podobnie jak brat, towarzyszył Generalności w Dubnie, potem w Brześciu Lit., a od września do grudnia w Grodnie. W związku z chorobą ojca Ś. z bratem spędzili Boże Narodzenie t.r. w Kołodnie i tam zapewne zostali także po jego zgonie. Wobec drugiego rozbioru, śmierci ojca i fiaska polityki Potockiego najprawdopodobniej obaj wycofali się z działalności politycznej. Latem 1793 i w marcu r.n. przebywał Ś. za kordonem, we Lwowie.
W podziale schedy po ojcu Ś-emu przypadł Szpików w pow. bracławskim z Hutą i Lewkowcami, Silnicą, Stojanami, Ułyhą i Ułyżką o wartości szacunkowej 1 mln złp.; z tego majątku miały być wydzielone posagi jego dwóch sióstr: Dominiki (zm. wkrótce po ojcu) i Heleny «dla każdej po dwakroć sto tysięcy złp.». Otrzymał także klucz peczyski (Peczyska) w pow. płoskirowskim. W przeciwieństwie do brata, Jana Nepomucena, dobrze gospodarował, a zdaniem Eustachego Iwanowskiego «powiększył majątek staraniem żony». Dekretem zgromadzenia szlacheckiego gub. wołyńskiej został 19 VI 1805 wpisany do szóstej części księgi szlacheckiej (rodosłownej). Ś. zmarł 11 II 1822 w Szpikowie. Z racji ścisłego współdziałania z bratem Janem Nepomucenem bywa z nim często utożsamiany lub mylony, zarówno w literaturze, jak i w źródłach.
Ś. był żonaty co najmniej dwukrotnie. Wg Kazimierza Pułaskiego pierwszą jego żoną była Aleksandra (zm. 1864), córka Aleksandra Bolesława Brzostowskiego (zob.) i Anny Marii z Wodzińskich, z którą się rozwiódł (ok. r. 1805 wyszła ona za mąż za Ludwika Raciborowskiego). Wg Szymona Konarskiego („Mater. do biogr., geneal. i herald. pol.”) żoną Ś-ego była Henryka Zofia Józefa (1780 — przed 1806), córka Józefa Wincentego Platera (zob.) i Katarzyny z Sosnowskich. Następnie Ś. poślubił 13 X (1 X st.st.) 1811 w Kamieniu Koszyrskim (intercyza z 13 V <1 V st.st.> 1812) Benedyktę, córkę Franciszka Krasickiego i Aleksandry (Teresy Aleksandry) z Dzierżków; wniosła ona 100 tys. złp. posagu. Z tego małżeństwa pochodziły córki Aleksandra i Justyna oraz syn Bazyli Leon Franciszek Marcin (1815—1866), uczeń liceum w Krzemieńcu w l. 1828—30, «znany smakosz i znawca sztuki kulinarnej» (J. M. Giżycki), żonaty z siostrami Turkułłównymi, kolejno z Otylią (miał z nią córkę Leonię, dziedziczkę Pohreby) i Seweryną, córkami Maurycego i Józefiny z Bierzyńskich, a następnie z Eleonorą (Laurą) Adrianną z domu Lachmann (zob. Świeykowska Eleonora), siostrą Elżbiety (zob. Przezdziecka Elżbieta). Po śmierci Ś-ego pieczę nad nieletnimi dziećmi sprawowali brat Jan i brat przyrodni Adam Maciej oraz bracławska Szlachecka Opieka.
Lenczewski, Genealogie, II; Mater. do biogr., geneal. i herald. pol., IV; Pułaski, Kronika, W. 2004 s. 250—2; Uruski, VIII 21, Żychliński, III 18; — Aftanazy, Dzieje rezydencji, X; Dihm J., Trzeci maj, Kr. 1932 s. 17, 48; Klimowicz M., Archiwum Świejkowskich. Fragmenty zachowane w Bibliotece ZNiO, „Ze skarbca kult.” 1953 z. 1 (4); tenże, Archiwum Świejkowskich. Kilka słów o proweniencji, tamże 1953 z. 2 (5); Rolnik D., Leonarda Marcina Świeykowskiego (1721—1793) ostatniego wojewody podolskiego życie codzienne i publiczne oraz jego myśli o Rzeczypospolitej, Kat. 2016; Smoleński W., Ostatni rok Sejmu Wielkiego, Kr. 1897 (mylony z bratem, Janem Nepomucenem); Szczygielski W., Referendum trzeciomajowe, Ł. 1994; Zienkowska K., Sławetni i urodzeni, ruch polityczny mieszczaństwa w dobie Sejmu Czteroletniego, W. 1976 (mylony z bratem, Janem Nepomucenem); — Bobrowski T., Pamiętniki, W. 1978 I 284, 313, 317, 318, II 583; [Iwanowski E.] Heleniusz E., Rozmowy o polskiej koronie, Kr. 1873 II 528—30; Iwański A., Pamiętniki 1832—1876, W. 1968; Listy Elizy z Branickich Krasińskiej z lat 1835—1876, Oprac. Z. Sudolski, W. 1996 IV; Summariusz czynności konfederacji generalnej targowickiej od dnia 14 maja 1792 zaczętej [b.m.r.w.] nr 85, 88; Vol. leg., IX 81, 208; — B. Czart.: rkp. 3181, 3185 passim (listy do ojca); L’viv’ska naukova biblioteka im. V. Stefanyka we Lw.: F. 141 op. 3 rkp. 438 k. 13—16, 22—8; — Informacje Mariusza Machyni z Kr. na podstawie kwerendy w: Deržavnyj archiv chmel’nyc’koї oblasti w Chmielnickim (F. 230 op. 1 nr 5919).
Maria Czeppe i Dariusz Rolnik